Kosteloos een coach voor een optimaal bodemleven

Coen Knook (50) uit Middenmeer is een van de negen bodemcoaches van Landbouwportaal Noord-Holland. Van oorsprong was Knook boer, maar in 2005 stopte hij met zijn pootaardappelenbedrijf voor de Agriport A7. Het moment om door te gaan als onafhankelijk adviseur voor landbouwbedrijven. Als bodemexpert komt hij geregeld tot inzichten met agrarisch ondernemers.

Een verdroogde hoek op een kavel, een tractor die steeds wegzakt of water dat niet weg kan. Het zijn enkele signalen dat grond is verstoord, maar de oorzaak is soms lastig te vinden, volgens Coen Knook, gecertificeerd bodemcoach bij Landbouwportaal Noord-Holland. “Door de onkruiddruk en de groei van de gewassen weten boeren vaak wel hoe de bodem ervoor staat, maar je ziet pas echt hoe een bodem zich gedraagt als je op verschillende plekken een schop in de grond zet.”

De boer zit in een lastig parket, vindt Knook. Kennis van vroeger, volstaat niet altijd meer. Zo komen we bijvoorbeeld terug van diep ploegen en het eenzijdig gebruik van kunstmest. Ook hoeft het land niet te worden doodgespoten. “Boeren willen de bodem heus zo goed mogelijk houden, om door te geven aan de volgende generatie. Vaak hebben ze de grond ook gekregen, maar er moet ook geld worden verdiend”, zegt Knook.

Agrarisch ondernemers voelen zich daarnaast de afgelopen decennia gedwongen groter en groter te worden voor een normaal inkomen. De export floreert daarbij, maar landbouwgrond ondervindt ook de nodige belasting. Door schaalvergroting wordt de machinerie groter en zwaarder, wat zorgt voor meer bandendruk en voor verdichting van de grond. Een melkveehouder die zijn land wilde verhuren aan een bollenteler liep hiertegenaan. Aanvankelijk dacht Knook: “Dit grasland moet perfect zijn. Geregeld bemest en zo’n acht tot negen jaar goed begraasd door koeien. Tot ik de spa in de grond stak en begon te graven. De grond was zo verdicht met een zogenoemde blauwe laag. Een teken van een zuurstofloze bodem door de vele transportbewegingen. Drie tot vier maal per jaar maaide de boer.” Met een zekere manier van drainage is dit opgelost. 

Ook is het investeren in innovatieve landbouwwerktuigen een optie. Via het Landbouwportaal kunnen subsidies voor onder meer een ecoploeg en een bandendrukwisselsysteem worden aangevraagd. Een bezoek van een coach hoort daarbij. Het Landbouwportaal coacht op vijf thema’s: duurzaam bodemgebruik, erfspoeling, gewasbescherming, perceel- en oeverinrichting en voldoende zoetwater. Kosteloos komen coaches op bedrijfsbezoek voor een advies op maat. In de twee jaar tijd dat het Landbouwportaal Noord-Holland bestaat, zijn bijna 1.300 bedrijfsbezoeken afgelegd.

Bodemkunde

Elementen om een goede bodem te stimuleren zijn teeltrotatie en het zaaien van bepaalde soorten rustgewassen, maar ook het gebruik van mengsels van groenbemesters, bloemige planten en dierlijke bemesting. Alleen kunstmest gebruiken, is te eenzijdig. Prima voor de mineralen, maar een plant heeft meer nodig dan stikstof en fosfaat. “Om in het voorjaar een goede opbrengst te hebben, is het gebruik van voldoende vaste mest, vol met organische stof en sporenelementen, belangrijk. Dat is super voor het bodemleven. Door de opgelegde normen vraagt het wel timing en strategie”, weet Knook. Hij  verzekert dat het goed voor de portemonnee is. Door slim te sturen kan tot wel 40 procent op kunstmest bespaard worden als niet volvelds wordt bemest. Dit maakt het ook makkelijker binnen de stikstof- en fosfaatnormen te blijven. 

Te veel dierlijke mest is voor bollenkwekers en akkerbouwers echter een ramp. Hierdoor groeien gewassen kapot. Van te veel drijfmest is Knook ook geen voorstander, omdat hierin minder organische stoffen zitten. Dat de timing van het bemesten of het compost uitrijden onverminderd belangrijk is, blijkt tevens uit een praktijkvoorbeeld. Knook kwam bij een akkerbouwer die alles deed volgens het boekje: zo min mogelijk kunstmest, niet ploegen, akkerranden en een diepwortelend tussengewas zaaien. “Maar omdat de grond niet was ingezaaid met groenbemesters na het dorsen half september was na vier maanden neerslag de grond doodgeregend.” 

Het geeft tegelijk aan hoe complex bodemkunde is, waardoor het vaak op maatwerk aankomt. Een goed bodemleven brengt echter verschillende voordelen mee. Knook: “De uitspoeling van mineralen zal minimaal zijn, een gewas is automatisch weerbaarder voor ziekten en kwalen. De aantasting van ongedierte is niet altijd een bezwaar doordat de plant erdoorheen groeit, wat weer voor een reductie van gewasbeschermingsmiddelen zorgt en een kostenbesparing oplevert. Ofwel zo is de kringloop rond.”

YILDIZ CELIE

Meer informatie over een kosteloos bezoek van een bodemcoach op landbouwportaalnoordholland.nl