West-Friesland dankzij kool groot geworden als veredelingsgebied

‘Het mooiste beroep van de wereld’

Sjaak van der Ploeg is al twintig jaar werkzaam als veredelaar van koolgewassen. ,,Ik had mij geen mooier vak kunnen wensen. Het is prachtig werk’’, zegt de Bovenkarspeler. Hij is naast veredelaar ook Global Breeding Lead Brassica bij het internationaal gerenommeerde zaadbedrijf Syngenta op het hoofdkantoor in Enkhuizen. In die hoedanigheid stond en staat hij, samen met zijn collega’s, aan de basis van enkele baanbrekende ontwikkelingen op het gebied van koolgewassen. ,,West-Friesland is nog altijd een van de leidende gebieden als het gaat om veredeling van groenten’’, vertelt Van der Ploeg. ,,Een positie die we danken aan een gunstig klimaat, kennis die hier al decennialang aanwezig is en de handelsgeest van onze voorouders.’’

Begin

West-Friesland speelde in de middeleeuwen al een voorname rol in de teelt van groente en was een grote leverancier voor Amsterdam. Dit ging om verschillende koolgewassen. Maar ook om een keur aan andere groenten waaronder sla, spinazie, andijvie, prei en sperziebonen. Grond in de directe omgeving van de hoofdstad was een stuk minder geschikt om groente te verbouwen, terwijl de West-Friese bodem juist uiterst geschikt was voor de teelt. De goede bereikbaarheid van de hoofdstad vanuit West-Friesland was een bijkomend voordeel.

Dat West-Friesland een wereldspeler is geworden in de veredeling, is voor een groot deel te danken aan de grondleggers - Nanne Groot, Simon Groot en Nanne Sluis - van het bedrijf Sluis & Groot, dat later opging in Syngenta. Het fundament van dit bedrijf werd gelegd door Nanne Jansz. Groot die de handel in koolzaad combineerde met het verbeteren van de rassen. Dit bleek een succesvolle formule en leidde tot een internationaal succesvol bedrijf dat de basis legde voor veredeling in West-Friesland. Het heeft uiteindelijk geleid tot vele toonaangevende en vooruitstrevende zaadbedrijven en veredelaars in West-Friesland.

,,Het is begonnen met handelsgeest en kennisontwikkeling van onze voorouders’’, zegt Van der Ploeg. ,,Maar het is deels ook te danken aan het uitstekende klimaat in West-Friesland. Doordat we worden omringd door het Markermeer en het IJsselmeer zijn de zomers en winters doorgaans erg mild. Dit is ideaal voor de veredeling en de zaadproductie ’’, legt hij uit. ,,Ik ken in de wereld nog twee van dergelijke gebieden waar ook veel wordt gedaan op het gebied van veredeling. In Japan en in Frankrijk. Ook die gebieden beschikken over een uiterst gunstig klimaat voor het veredelen en het produceren van zaad.’’

Droom

Door selectie en veredeling zijn de eigenschappen van talloze gewassen en rassen verbeterd. Hiermee hebben tuinders, bedrijven en handelaars succesvolle ondernemingen opgezet. Maar het heeft ook geleid tot betere producten waardoor gezond voedsel toegankelijker is geworden voor een groter publiek.

,,Het is voor mij altijd een droom geweest om betere rassen te creëren die goed zijn voor mensen die ze eten en waar tuinders een goede boterham aan kunnen verdienen’’, laat Van der Ploeg weten. ,,Mijn vader werkte vroeger bij Sluis & Groot en deed proeven met nieuwe gewassen. Als klein jongetje mocht ik vaak mee en dat was geweldig. Ik was direct gefascineerd door het werk.’’

Die fascinatie raakte Van der Ploeg nooit meer kwijt. Aan de universiteit van Wageningen volgde hij een veredelingsstudie en ging vervolgens eerst bij Royal Sluis (later opgegaan in Monsanto) in Enkhuizen aan het werk om later bij Syngenta aan de slag te gaan.

Trots

Daar heeft Van der Ploeg nooit spijt van gehad. ,,Het is prachtig en uitdagend werk. Het heeft mij over de hele wereld gebracht en unieke ervaringen opgeleverd.’’ Hij is een van de vele knappe koppen in West-Friesland die werkt aan verbetering van een basisbehoefte: voedsel. ,,Natuurlijk willen de bedrijven geld verdienen, net zoals de tuinders die onze zaden kopen’’, legt Van der Ploeg uit. ,,Maar ons werk is ook belangrijk om de wereld van genoeg voedsel te kunnen blijven voorzien. Om gewassen resistent te maken tegen ziektes die de productie bedreigen bijvoorbeeld.’’

Van der Ploeg noemt het witte koolras Kilaton dat resistent is tegen de meest voorkomende fysio’s van knolvoet. Een ziekte die voorkomt in zo’n twintig procent van de landbouwgrond op de aarde en de wortels van koolgewassen aantast. ,,Ik ben erg trots dat wij met ons team dit ras op de markt hebben gebracht in 2005. Dat was een mijlpaal.’’

Dergelijke ontwikkelingen zijn te danken aan de constante verbetering van het veredelingsvak. ,,Sinds de oprichting van Sluis & Groot is natuurlijk enorm veel gebeurd. Vroeger was een veredelaar een eenling, tegenwoordig wordt gewerkt in teams waarin iedereen zijn eigen expertise heeft. Ook de technologische ontwikkelingen hebben voor veel vooruitgang gezorgd’’, legt van der Ploeg uit.

Toekomst

Momenteel werkt hij aan een project gericht op de Afrikaanse markt om meer provitamine A in een witte kool te krijgen. ,,Veel kinderen in Afrika kampen regelmatig met oogproblemen en worden zelfs vaak blind doordat ze te weinig provitamine A binnenkrijgen. Witte kool is in Afrika een basis-ingrediënt dat bijna dagelijks wordt gegeten. Als we kunnen zorgen dat hier meer provitamine A in zit, hopen we uiteindelijk veel oogproblemen te voorkomen. We werken hiervoor samen met NGO’s en regeringen’’, legt Van der Ploeg uit.

,,Dit project zit nu in de trialfase. Kort gezegd hebben we de oranje kleur eigenschap vanuit bloemkool, die veel provitamine A bevat, overgebracht naar witte kool. Die oranje bloemkool was een natuurlijke mutatie die is ontdekt in de VS in de jaren vijftig van de vorige eeuw. Dit zijn mooie projecten om aan te werken en hopelijk wordt het een succes. Dat zou voor een heel grote groep mensen een enorme verbetering van het leven betekenen. Het is heel gaaf om als veredelaar deel uit te maken van dergelijke processen en verbeteringen.’’

Van der Ploeg voorziet nog veel ontwikkelingen in de toekomst. ,,We zijn nog lang niet klaar’’, weet hij. ,,Elk zaadbedrijf investeert veel geld in R&D. De kennis en kunde wordt alleen maar groter en de gewassen dus steeds beter. En ja, West-Friesland blijft daar ook in de toekomst een leidende rol in spelen.’’

Bron: Kool in Nederland: Geschiedenis van teelt en veredeling (uitgave van Wageningen University & Research).